"Xe chở cỏ khô" - John Constable
Cái thú vị của việc vẽ tranh phong cảnh ở chỗ có lẽ nó giống như một chuyến đi du lịch. Ta sẽ phải tìm đến những nơi càng xa vắng, càng ít dấu chân người càng tốt. Lần này ta sẽ chọn điểm đến là một làng nhỏ yên bình ở nước Anh với thời gian là vào đầu thế kỷ 19.
"Xe chở cỏ khô" (The Hay Wain)– với cái tên ban đầu là "Cảnh quan: Buổi trưa" – là một bức tranh của họa sĩ Anh John Constable, hoàn thành năm 1821. Cái đặc biệt dễ nhận thấy ở đây là dường họa sĩ như đã khéo léo kết hợp gần như hết các màu trên bảng màu khi vẽ bức tranh này.
Bức tranh được treo tại Phòng trưng bày Quốc gia ở London và được coi là "bức tranh nổi tiếng nhất của Constable" và là một trong những bức tranh Anh vĩ đại và được nhiều người biết đến nhất. Nó được coi là một trong những bức tranh tinh túy nhất của phong trào nghệ thuật và văn học Lãng mạn.
Dòng sông tạo nên điểm nhấn của bức tranh với một chiếc xe chở cỏ khô và hai người nông dân đang nhàn rỗi, một người phụ nữ đang giặt giũ và một người câu cá. Bên kia cánh đồng, chúng ta chỉ có thể thấy một nhóm nông dân đang cắt cỏ khô.
Phía trước, dòng suối nông trải rộng tạo thành một chỗ lội qua, xe chở cỏ khô dừng lại để ngựa nghỉ ngơi và uống nước, dây cương ngựa được trang trí bằng tua rua và đồ trang trí màu đỏ. Mái nhà đỏ của ngôi nhà bên trái, trước mặt là một người phụ nữ đang quỳ xuống múc nước vào bình, nổi bật trên nền cây cối sẫm màu, phủ bóng tối lên con đường bên kia sông.
Bên phải là một người câu cá, nửa ẩn nửa hiện sau bụi cây, đứng gần thuyền trong khi một vài con vịt bơi lướt qua. Sóng nước lăn tăn và chuyển động của mặt nước được thể hiện tinh tế, cũng như những đám mây trắng trôi ngang bầu trời, và những đám mây sẫm màu hơn bên trái, báo hiệu một cơn mưa rào sắp tới.
Một con chó bên bờ đang sủa vào xe chở cỏ khô, làm tăng thêm bầu không khí của khung cảnh nông thôn bình dị này
Bên phải dòng suối, những đồng cỏ bằng phẳng trải dài, xanh mướt một màu vàng óng, với những cụm cây đổ bóng mát rượi xuống thảm cỏ, phía sau là một dải rừng xanh lam và xanh lục đậm ở phía xa. Chúng ta cũng có thể nhận ra những chấm trắng của những người cắt cỏ khô ở phía sau. Gần đó, một chiếc xe chở cỏ khô đầy ắp đang chờ được chuyển đi, báo hiệu một vụ thu hoạch bội thu. Việc chiếc xe ngựa đã dừng lại trên sông là để ngựa uống nước và hạ nhiệt, đồng thời cũng để bánh xe gỗ ngâm nước giãn nở và bám chặt vào lốp xe.
Để hiểu rõ được ý nghĩa và giá trị bức tranh này thì có lẽ ta phải nên quay lại bối cảnh ra đời của nó, đó là thời kỳ công nghiệp hóa ở nước Anh . Đây được gọi là cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên trên thế giới, mà còn theo cách gọi hiện nay là Cách mạng Công nghiệp 1.0, diễn ra từ khoảng cuối thế kỷ 18 đến giữa thế kỷ 19 và bắt nguồn từ nước Anh. Giai đoạn này đánh dấu sự chuyển đổi từ sản xuất thủ công sang cơ giới hóa bằng cách sử dụng động cơ hơi nước cũng do chính một người Anh khác tên là James Watt phát minh ra làm nguồn năng lượng chính. Bắt đầu xảy ra sự chuyển dịch từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp và từ nông thôn ra thành thị.
Cùng trong thời gian này bức tranh "Mưa, hơi nước và tốc độ - Đường sắt Great Western" (Rain, Steam and Speed – The Great Western Railway) của một họa sĩ người Anh khác tên là Joseph Turner đã cho thấy những biểu tượng mạnh mẽ nhất này của sự công nghiệp hóa. Nó phản ánh được quá trình cách mạng công nghiệp 1.0 đang nhanh chóng thay đổi cảnh quan vào thời điểm hội họa ra đời như thế nào.
Năm 2005, bức tranh được bình chọn là bức tranh vĩ đại thứ hai ở Anh trong một cuộc thăm dò do BBC phối hợp với Phòng trưng bày Quốc gia ở London thực hiện. Nó là bức tranh phổ biến thứ hai trong bất kỳ phòng trưng bày nào của Anh, sau bức "The Fighting Temeraire" (Chiến hạm Temeraire) cũng do chính Joseph Turner thể hiện theo chiều hướng ngược lại là hành trình tìm kiếm vẻ đẹp và sự hùng vĩ của trải nghiệm hiện đại và bỏ lại quá khứ phía sau.
Được phổ biến rộng rãi và sao chép trên mọi thứ, từ khăn tắm đến hộp đựng bánh quy , bức tranh "The Hay Wain" của John Constable là "bức tranh phong cảnh Anh nổi tiếng nhất và chắc chắn là tinh túy nhất". Chính chủ nghĩa tự nhiên này đã giúp nó giành được huy chương vàng tại Triển lãm Paris năm 1824 do chính vua Charles X của Pháp trao tặng , Tại đó, nhà văn Stendhal (tác giả tiểu thuyết nổi tiếng "Đỏ và Đen" và "Tu Viện thành Parma") đã tuyên bố : "Chúng ta chưa từng thấy bất cứ bức tranh nào giống như thế này trước đây. Chính sự chân thực của nó mới là điều đáng kinh ngạc."
Và theo một cách nào đó, chính sự thành công và sức hấp dẫn của bức tranh đã làm nên điều bất ngờ. Khi cách mạng công nghiệp diễn ra vào thế kỷ 19, các vùng nông thôn không còn được coi là nơi làm việc nữa mà lại như một hình mẫu lý tưởng để hướng tới tham quan, du lịch. Đến năm 1890, một công ty lữ hành thậm chí còn tổ chức các chuyến đi trong ngày đến vùng đất được gọi là "Constable Country" để chiêm ngưỡng vẻ đẹp nông thôn tuyệt vời của nước Anh. Hiếm có họa sĩ nào có tác phẩm tạo nên ảnh hưởng lớn đến tâm lý của cả một quốc gia như vậy.
Địa điểm mà Constable đã vẽ sau này đã được trao lại cho Quỹ Quốc gia để bảo vệ. Thêm vào đó Quỹ Quốc gia đã mua lại nhiều yếu tố vật chất của cảnh quan Hay Wain và cam kết bảo tồn chúng mãi mãi.
Kích thước tranh đang vẽ là 52 cm × 76 cm, bản gốc là 130 cm x 185 cm
Chạm (click) vào photo để mở và vào chế độ phóng to nếu xem chi tiết.
Có một câu hỏi thú vị là tại sao ở đây ta lại luôn thu nhỏ bức tranh lại chứ không vẽ nó với kích thước lớn hơn. Người Việt ta thường thích treo những bức tranh có kích thước lớn có lẽ vì cho rằng như thế mới đẹp và sang trọng. Phải chăng đó là do ảnh hưởng của thói quen có từ ngày xưa khi chỉ có mỗi thể loại tranh thủy mặc. Đây là thể loại tranh có khởi nguồn Trung Quốc từ mực pha nước rồi dùng bút lông vẽ trên giấy hoặc lụa. Tranh thủy mặc thường có kích thước lớn để tạo cảm giác không gian sâu, rộng, thoáng đãng, "ăn gian" diện tích cho căn phòng. Bởi vì phong cách thủy mặc là vẽ ước lệ, tập trung vào "thần khí" hơn là chân thực, và thường có tầm nhìn từ xa, lấy điểm chính mà bỏ trống qua các tiểu tiết cho nên tuy tranh lớn nhưng thật ra có rất ít đường nét cho nên khi nhìn vào nó ta không bị rối mắt.
Tranh sơn dầu thì ngược lại thường được tạo nên từ vô số tiểu tiết, đường nét với đủ sắc màu, có khi còn là những vệt màu, mảng màu lớn nên nếu là tranh có kích thước lớn mà phải nhìn ở cự ly gần người xem sẽ không bao quát được toàn cảnh, sẽ khó thấy được bố cục và các chi tiết của nó. Cái này cũng giống như khi đi xem phim mà lại mua phải vé ngồi ngay hàng ghế đầu tiên vậy, rất nhức mắt. Cho nên để bố trí một bức tranh sơn dầu cái quan trọng nhất là cần tính cự ly tối thiểu cho phép tầm nhìn bao quát được toàn thể bố cục của nó. Vì khác với các bảo tàng, phòng trưng bày tranh rộng lớn thì căn nhà của chúng ta thường có kích thước hạn chế .
Vậy thì có câu hỏi nên chọn kích thước tranh bao nhiêu là hợp lý? Theo ý kiến riêng thì có lẽ ở đây ta nên giải một bài toán nguợc đơn giản. Tạm coi bức tranh như là 1 cái Tivi rồi áp dụng công thức thường được sử dụng để tính khoảng cách tối ưu tính từ vị trí người xem đến TV =đường chéo TV x 2,5 . Từ đó suy ra đường chéo của bức tranh dành cho một căn nhà rộng 5m không được vượt quá 1m để cho một người đứng giữa căn phòng có thể bao quát được toàn bộ bức tranh đang treo trên tường. Do vậy chiều lớn nhất của bức tranh treo trong căn nhà này phải không được vượt quá 0,8m. Tranh của chúng ta chọn phần lớn là các tác phẩm được sáng tác dành cho bảo tàng và phòng trưng bày chuyên dụng nên thường có kích thước rất lớn, vì vậy để phù hợp với mục đích treo tường gia đình ta phải thu nhỏ chúng lai.