Cơn bão trên dãy núi Rocky, đỉnh Rosalie - Albert Bierstadt

Cơn bão trên dãy núi Rocky, đỉnh Rosalie - Albert Bierstadt

Lần này ta sẽ thực hiện một nhiệm vụ có thể nói là ba trong một. Đó là giới thiệu về một họa sĩ sinh ra và theo học mỹ thuật ở Đức nhưng lại chuyên vẽ về những cảnh hùng vĩ của miền Tây nước Mỹ. Ông được vinh danh là một trong những họa sĩ phong cảnh vĩ đại nhất lịch sử nghệ thuật nước Mỹ..Tạm coi đó như là cách giới thiệu về hội họa cho cả hai nước Đức và Mỹ, những nơi mà từ trước đến nay ta chưa có dịp nói tới! Đồng thời cũng giới thiệu về bức tranh của một trường phái nghệ thuật mà cái tên của nó khi nghe qua nhiều người trong chúng ta chắc cũng sẽ cảm thấy rất lạ đó là trường phái Ánh sáng (Luminism).
Cơn bão trên dãy núi Rocky, đỉnh Rosalie (A Storm in the Rocky Mountains, Mt. Rosalie). Bức tranh hoành tráng về bầu trời giông bão trên đỉnh núi của Albert Bierstadt từ lâu đã thu hút trí tưởng tượng của người xem, đây được coi là một trong những kiệt tác của ông. Năm 1863, Bierstadt trở thành người Mỹ gốc châu Âu đầu tiên chinh phục đỉnh núi này và tự đặt tên cho nó là Đỉnh núi Rosalie, theo tên người vợ tương lai của mình. Bức tranh tiêu biểu cho trường phái nghệ thuật Ánh sáng (Luminism). Có thể hiểu một cách đơn giản đây là một trường phái hội họa Mỹ theo cách trái ngược hoàn toàn với trường phái Ấn tượng ở Châu Âu. Khác với sự phô trương của những nét cọ nổi, sự sôi động và thô ráp của dòng tranh Ấn tượng (Impressionism), Luminism lại chủ trương dấu nét cọ, tôn thờ sự bóng bẩy và chính xác. Ánh sáng trong tranh thường mờ ảo, mềm mại. Bề mặt tranh thường phẳng và mịn màng chứ không thô ráp như trong Ấn tượng.
Tác phẩm nghệ thuật này mô tả một cảnh thiên nhiên hùng vĩ và tráng lệ, nằm trong dãy núi Rocky. Ở trung tâm bức tranh, đỉnh núi Rosalie phủ đầy tuyết trắng sừng sững giữa những đám mây. Một cơn bão dường như đang hình thành, được thể hiện qua bầu trời tối tăm và u ám tương phản với ánh nắng mặt trời xuyên qua chiếu sáng một phần địa hình hiểm trở của ngọn núi. Chất lượng rực rỡ của ánh nắng mặt trời là đặc điểm nổi bật của trường phái Luminism, vốn tìm cách thể hiện ánh sáng một cách mềm mại và khuếch tán.
Ở tiền cảnh, một thung lũng thanh bình điểm xuyết những tán cây xanh tươi hiện ra. Có những dấu hiệu của sự hiện diện của con người, như những hình người nhỏ nhắn và dường như là một con đường mòn của đàn gia súc uốn lượn qua thung lũng hướng về phía những ngọn núi, cho thấy sự tương tác giữa con người và cảnh quan rộng lớn của nước Mỹ. Cảm giác yên bình tương phản với sự hỗn loạn sắp xảy ra của thời tiết phía trên, khi một hồ nước nhỏ được tạo ra bởi thác nước phản chiếu ánh sáng xuyên qua bầu trời đầy mây. Tác phẩm nghệ thuật này nắm bắt được cả quy mô rộng lớn và vẻ đẹp thoáng qua của thiên nhiên, phong cảnh hoang dã của nước Mỹ trong thời điểm nó được coi là biểu tượng của bản sắc và niềm tự hào dân tộc.
Bức tranh hiện được trưng bày tại Bảo tàng Brooklyn, thành phố New York, Hoa Kỳ. Bức họa này có kích thước rất lớn (210.8 cm × 361.3 cm) gần như chiếm trọn cả một bức tường, có lẽ với mục đích nhằm tạo cảm giác choáng ngợp cho người xem. Nếu ta đứng trước bức tranh thật tại bảo tàng thì nó sẽ chiếm gần như toàn bộ tầm nhìn, tạo cảm giác như đang chứng kiến cơn bão thực sự trên dãy núi!
Kích thước bức tranh đang vẽ là 43x74 cm.
Nhiều khi việc thu nhỏ lại bức tranh sẽ làm ta gặp rắc rối rất lớn. Ví dụ như ở bức tranh này. Albert Bierstadt’s vốn là một họa sĩ bậc thầy về vẽ tiểu tiết. Lối vẽ ưa thích của ông đó là sử dụng cọ nét nhỏ để vẽ những chi tiết nhỏ cực kì tỉ mỉ. Những đường nét này vốn đã rất nhỏ nên khi ta thu nhỏ lại theo bức tranh xuống theo tỷ lệ gấp 5 lần như ở đây thì sẽ tạo ra vô số nét vẽ chỉ nhỏ cỡ như sợi tóc. Những tán cây, túp lều, con ngựa, con hươu ... nhiều khi chỉ có thể nhìn ra hình dạng khi phóng to lên nhiều lần. Do đó ở để vẽ được bức tranh này thì ta gần như phải luôn sử dụng một cây cọ có nét cực nhỏ và với một kính quang học có độ phóng đại lớn, cứ như một cuộc vi phẫu thuật vậy.
Tuy nhiên cũng phải nói rằng việc chế tác những thứ siêu nhỏ có lẽ cũng có cái thú vị riêng của nó. Còn nhớ ngày xưa có lần đến Kiev, Ucraine đã được xem những tác phẩm vi mô kinh điển nhất của bậc thầy Syadristy,. Chúng vô cùng tinh xảo như tác phẩm "Đoàn lạc đà trong lỗ kim". Có đến 7-8 con lạc đà được đặt bên trong lỗ xâu chỉ của một cây kim may thông thường mà phụ nữ hay dùng để may vá. Ông đã dùng kính hiển vi để chế tác mà hoàn toàn không cần dùng đến keo dán để định vị chúng. Các tác phẩm này chỉ có thể xem được bằng kính hiển vi có độ phóng đại lớn. Thật đáng nể.

Đang dự định vẽ 100 bức tranh cho chương trình "Đưa tranh từ các bảo tàng thế giới về nhà mình"! Nghe qua thì cũng thấy vui và bình thường thôi và về mặt kỹ thuật thì có lẽ chắc sẽ không có vấn đề gì. Nhưng nếu tính về thời gian thì hơi gay go. Mỗi bức tranh nổi tiếng khi nhìn qua thì có vẻ chỉ đơn giản thế thôi nhưng chúng ta đừng nên để cái vẻ bề ngoài ấy đánh lừa. Thường là chúng ta có lẽ chỉ nhìn thấy được phần nổi là những nét vẽ bình thường và dễ nhận biết, giống như chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Ta nhìn thấy tảng băng nhưng lại không nhận ra được cấu trúc và các thành phần tạo thành của nó. Sự thật là nếu phân tích tỉ mỉ ra thì mỗi bức tranh nổi tiếng là kết quả được tạo bởi vô số (có khi lên đến hàng vạn) nét vẽ được tạo ra trong nhiều năm của danh họa dành cho bức tranh. Có một câu nói "Nếu mỗi nét vẽ là một người lính thì một trận chiến huy hoàng cần phải có sự tham gia của hàng vạn chiến binh". Khi muốn hoàn thành bức tranh theo chất lượng tốt nhất thì việc ta làm tất nhiên là phải cố gắng tìm ra và không được bỏ sót những chi tiết quan trọng. Nhưng trên thực tế thì điều này không hề đơn giản như ta nghĩ vì tranh của các danh họa thường có rất nhiều những nét vẽ ẩn, tạm gọi như vậy vì đa số người xem tranh sẽ rất khó để nhận ra chúng. Đó là điều rất đặc biệt mà có lẽ chỉ có ở tranh của các danh họa. Lý do có thể do con mắt của họ rất khác với người thường thêm vào đó với trình độ bậc thầy họ có thể nhìn thấy và vẽ những điều mà người khác khó mà nhận ra được. Như các bức tranh của Leonardo da Vince nổi tiếng về độ khó có lẽ do ông có khả năng nhìn thấy những điều khác thường. Việc nhìn ra được một nét vẽ ẩn của một danh họa nhiều khi còn khó hơn cả là vẽ nó. Điều này phụ thuộc vào con mắt, hay đúng hơn là khả năng phân tích hình ảnh của vùng vỏ não thị giác ở mỗi người. Có những lúc ta nhìn mãi vào vị trí đó mà không hề nhìn thấy nó đâu, rồi sau đó nó lại bất ngờ hiện ra, rồi như thể lại biến mất đi. Như đang chơi trò chơi trốn tìm vậy. Rất thú vị. Do đó chắc sẽ có người nhìn ra được nó nhưng cũng sẽ có người thì không. Nhưng phải nói rằng chính những nét vẽ khó nhận ra này có lẽ mới là cái tạo ra sự đặc biệt và làm nên sự nổi tiếng của bức tranh.
Với khối lượng công việc lớn như vậy nên thử tính nếu ta vẽ liên tục mỗi ngày khoảng 3 đến 4 tiếng thì tính ra phải mất khoảng 17 năm liền mới hoàn thành được dự án này. Không thể làm nhanh hơn được. Cái đó là bằng cả khoảng thời gian mà Đường Tăng (sư Trần Huyền Trang thời nhà Đường) đi Tây phương thỉnh kinh trong lịch sử! Một chặng đường sẽ rất dài cho nên xem ra có khi ta phải cần một giá cao để có thể vừa đứng vừa vẽ vừa tập đi bộ được. Xem như cùng du hành đi Tây phương thỉnh kinh (đúng ra phải nói là đi thỉnh nghệ thuật hội họa)! Một công đôi việc!