Thomas Cole là một họa sĩ nổi tiếng người Mỹ. Ông được đánh giá là người đặt nền móng cho hội họa phong cảnh Mỹ. Ông nổi tiếng với những bức tranh phong cảnh lãng mạn. Mặc dù thành công nhưng ông vẫn khao khát truyền tải một mục đích cao cả hơn vào tranh phong cảnh. "The Course of Empire" (Quá trình hình thành đế chế) là bộ 5 bức tranh nổi tiếng của họa sĩ miêu tả sự trỗi dậy và sụp đổ của một nền văn minh. Loạt tranh phản ánh chu kỳ lịch sử: Trạng thái hoang dã, Mục đồng, Sự hoàn thành (đỉnh cao), Sự hủy diệt, và Hoang tàn, qua đó đưa ra lời cảnh báo về sự suy tàn. Bộ tranh này mô tả quá trình hình thành một đế chế tưởng tượng, từ khi nó xuất hiện giữa vùng hoang vu, mở rộng thành một đô thị tráng lệ, cho đến khi sụp đổ thành đống đổ nát. Câu chuyện ngụ ngôn bi quan này của Cole có lẽ nhằm cảnh báo về số phận của nước Mỹ, khác với niềm tin phổ biến trong giới đương thời rằng nền Cộng hòa non trẻ sẽ không bao giờ thất bại.
Có lẽ Cole đã lấy cảm hứng từ câu của Lord Byron, nhà thơ lớn của nước Anh và là một trong những nhà thơ lớn thế giới ở thế kỷ 19:
"First Freedom, then Glory- when that fails,
Wealth, vice, corruption — barbarism at last"
(Đầu tiên là Tự do, rồi đến Vinh quang — khi điều đó lụi tàn thì sẽ là Giàu sang, đồi bại, tham nhũng — cuối cùng là man rợ (suy tàn)). Thi sĩ đã viết những dòng này khi đứng trước những di tích của Đế chế La Mã. Ông nhận ra một quy luật nghiệt ngã là ngay cả đế chế vĩ đại, hùng mạnh và kiêu hãnh nhất trong lịch sử nhân loại cũng không thể thoát khỏi sự bào mòn của thời gian. Sự suy tàn của Rome không phải do ngoại bang, mà là do sự thối nát bên trong khi họ có quá nhiều tiền tài và quyền lực. Ông nhận thấy một "vòng lặp tất yếu" của lịch sử: Mọi quốc gia lớn mạnh đều bắt đầu bằng việc giành lấy Tự do. Sức mạnh đó dẫn đến Vinh quang (mở rộng bờ cõi, tầm ảnh hưởng). Sự thành công quá mức mang lại Giàu sang, nhưng sự dư dả vật chất lại sinh ra sự Trụy lạc (Vice) và Tham nhũng (Corruption). Điểm kết thúc cuối cùng của chu kỳ này luôn là sự Man rợ (Barbarism) – tức là sự sụp đổ hoàn toàn về đạo đức và thể chế
Năm giai đoạn của bộ tranh:
1. Trạng thái hoang dã (The Savage State): Khung cảnh thiên nhiên hoang sơ, bình minh, con người sống săn bắn.
2. Trạng thái Arcadia hay Mục đồng (The Arcadian or Pastoral State): Nền văn minh bắt đầu, nông nghiệp, kiến trúc sơ khai, hòa hợp với thiên nhiên.
3. Sự hoàn thành của Đế chế (The Consummation of Empire): Đỉnh cao huy hoàng, kiến trúc đồ sộ, sang trọng nhưng bắt đầu có dấu hiệu suy đồi.
4. Sự hủy diệt (Destruction): Chiến tranh, hỗn loạn, thành phố bị phá hủy.
5. Sự hoang tàn (Desolation): Tàn tích bị thiên nhiên bao phủ, không còn dấu vết con người, ánh trăng bi thương.
Bức tranh ta chọn ở đây là bức thứ 4 - "Sự hủy diệt" (Destruction). Nó mô tả tiếp câu chuyện: nhiều thế kỷ có thể đã trôi qua kể từ thời kỳ huy hoàng – mặc dù sự suy tàn của các quốc gia thường nhanh hơn sự trỗi dậy của chúng. Sự xa hoa đã suy yếu và xuống cấp. Một kẻ thù hung bạo đã xâm chiếm thành phố. Một cơn bão dữ dội đang hoành hành. Tường thành và hàng cột đã bị đổ sập. Đền thờ và cung điện đang bốc cháy. Một vòm cầu, nơi đoàn diễu hành chiến thắng đã đi qua trong cảnh trước đó, đã bị đánh sập, và những cột trụ bị vỡ, tàn tích của các cỗ máy chiến tranh, và cây cầu tạm bị lật đổ, cho thấy đây là nơi diễn ra cuộc giao tranh ác liệt. Giờ đây, một đám đông hỗn tạp đang chiến đấu trên cây cầu hẹp, sự bất an của nó khiến cuộc xung đột càng thêm đáng sợ. Ngựa và người bị hất xuống dòng nước sủi bọt bên dưới; các chiến thuyền đang giao tranh: một chiếc đang bốc cháy, và một chiếc khác đang chìm dưới mũi của một kẻ thù mạnh hơn. Ở phần xa hơn của bến cảng, các tàu chiến đang giao tranh bị những con sóng dữ dội đánh tan, và một số đang bốc cháy. Dọc theo các bức tường thành, giữa những bức tượng đổ nát, cuộc giao tranh diễn ra ác liệt; và những người tham chiến chiến đấu giữa khói và lửa của những công trình đổ nát. Ở tiền cảnh là một số người chết và bị thương; một số thi thể đã rơi xuống bồn nước của một đài phun nước, nhuộm đỏ nước bằng máu của họ. Một người phụ nữ được nhìn thấy đang ngồi trong tuyệt vọng câm lặng bên cạnh thi thể con trai mình, và một phụ nữ trẻ đang cố trốn thoát khỏi sự đuổi bắt của một tên lính hung bạo bằng cách nhảy qua tường thành. Một tên lính khác thì nắm tóc kéo một người phụ nữ ngay dưới phần bệ tượng đài. Một bức tượng khổng lồ bị tàn phá, đầu bị vỡ nát của bức tượng nằm trên vỉa hè bên dưới. Bức tượng khổng lồ, từng là biểu tượng của sức mạnh và sự bảo vệ, đã bị chặt đầu. Một cánh tay giương cao chiếc khiên để chống đỡ, kết hợp với tư thế lao về phía trước tạo nên hình ảnh một chiến binh đang trong một trận chiến sinh tử. Chiếc khiên đại diện cho sự phòng thủ, bảo vệ và sức mạnh quân sự của đế chế, nhưng với việc nó bị sứt mẻ cộng với bức tượng bảo vệ này bị chặt đầu và mất đi phương hướng cho thấy hệ thống phòng thủ kiên cố nhất của quốc gia cũng đã sụp đổ hoàn toàn.
Một chi tiết thú vị là nếu chú ý ta sẽ thấy một vật có hình thù rất lạ trên bệ đá nằm giữa hai chân của bức tượng. Nếu nhìn kỹ thì đó là một gốc cây. Trong nghệ thuật tạc tượng đá thời Phục Hưng và Cổ đại, tư thế lao về phía trước khiến phần cổ chân tượng rất sải và mỏng, không đủ sức gánh toàn bộ trọng lượng khối đá phía trên. Cho nên các nhà điêu khắc bắt buộc phải tạc thêm một điểm tựa phụ (thường giả dạng làm gốc cây hoặc cột đá) ở giữa hai chân để giữ kết cấu tượng không bị gãy đổ. Việc một biểu tượng quyền lực nhân tạo phải bám tựa vào một gốc cây đại diện cho thiên nhiên phải chăng phản chiếu chủ đề cốt lõi của bức tranh: thiên nhiên là vĩnh cửu, còn những công trình của con người dù vĩ đại đến đâu cũng chỉ là tạm bợ và sẽ bị thiên nhiên lấn át
Nhưng có lẽ điều thú vị nhất ở đây là nếu để ý ta sẽ thấy một sự bất thường khi ngọn lửa trong bức tranh có màu hồng pha tím nhạt thay vì là màu đỏ – cam như thông thường. Với một danh họa như Cole thì đây có lẽ đây hoàn toàn không phải là điều sơ suất mà là một lựa chọn có chủ ý về nghệ thuật và biểu tượng. Cole không chỉ vẽ một vụ cháy mà ông đang kể về sự sụp đổ của một đế chế. Màu đỏ thường được tượng trưng bạo lực, chiến tranh, vinh quang và màu tím tượng trưng cho quyền lực, vương giả của đế chế. Vì màu hồng chính là màu đỏ nhạt (theo lý thuyết nó được tạo ra bằng cách pha từ 80% màu trắng với 20% màu đỏ) cho nên sự kết hợp giữa màu đỏ nhạt pha với tím nhạt này phải chăng tác giả đang muốn ám chỉ sự vinh quang đang mục ruỗng và quyền lực đang bị suy yếu. Việc đẩy tông màu sang hồng tím cũng tạo ra một cảm giác ma mị, tận thế và phi thực thực tế. Nó biến đám cháy từ một tai nạn thông thường thành một tai họa mang tính tâm linh hoặc sự trừng phạt mang tính thần thánh. Đồng thời cũng tạo sự điểm nhấn vì sắc hồng tím của khói lửa tương phản với màu trắng của những công trình kiến trúc bằng đá cẩm thạch đang sụp đổ và bức tượng chiến binh mất đầu ở tiền cảnh. Nó như đang muốn nhấn mạnh một thông điệp rằng sự kiêu ngạo, tham lam của con người cuối cùng sẽ bị thiêu rụi bởi quy luật tự nhiên và sự phẫn nộ của số phận.
Cái khó của bức tranh này là sự kết hợp màu sắc giữa các chi tiết hết sức tinh tế. Kỹ thuật vẽ bức tranh này vẫn là "vi phẫu", nghĩa là ta gần như luôn phải sử dụng loại cọ có nét siêu nhỏ (với đường kính đầu vẽ là khoảng 0,05 mm – 0,1 mm tương đương với độ dày của một sợi tóc người bình thường nên giới họa sĩ thường gọi các dòng cọ này là cọ lông tơ hoặc cọ tỉa, đây là loại cọ nhỏ nhất có thể dùng được cho thể loại sơn dầu) cùng với một cái kính lúp có độ phóng đại lớn. Và vì ta luôn thu nhỏ bức tranh gốc xuống nhiều lần cho nên đó có lẽ đây sẽ là nét đặc trưng cho loạt tranh này.
Kích thước tranh đang vẽ là 46 × 74 cm, bản gốc là 99,7 x 161,3 cm
Chạm (click) vào photo để mở và vào chế độ phóng to nếu xem chi tiết.